Oorlogsdagboeken bieden een unieke blik op het dagelijks leven tijdens de Tweede Wereldoorlog. Veel dagboeken liggen bij mensen thuis, op zolders, in schoendozen of weggeborgen in een kast. Hoewel ze vaak met veel zorg en respect behandeld worden, is er een toenemend risico op verlies bij elke generatiewissel.
Andere oorlogsdagboeken zijn verspreid in de vele archief- en bewaarinstellingen die ons land rijk is. Ze blijven daar vaak ongebruikt. Het project Oorlogsdagboeken wil deze dagboeken in kaart brengen, veiligstellen en digitaal toegankelijk maken voor het brede publiek en onderzoekers. Om dat doel te bereiken steunen we op de expertise van professionele partners én op de hulp van burgers.
Na heel wat voorbereiding in 2025 wordt het komende jaar 2026 er één van de actie!
- Stap 1 (2025): Oproep naar het brede publiek om oorlogsdagboeken uit de periode 1939-1949 aan te melden. Deze worden toegevoegd aan een groeiende database die alle Belgische oorlogsdagboeken in kaart brengt.
- Stap 2 (voorjaar 2026): Bijeenbrengen van de fysieke dagboeken via inzameldagen en inzamelpunten. Ook archiefinstellingen graven in hun collectie.
- Stap 3 (voorjaar 2026): De dagboeken worden professioneel gescand. Ze worden binnen enkele maanden terugbezorgd aan wie ze zelf wil bewaren. Dagboeken die geschonken werden worden ondergebracht in een archief.
- Stap 4 (najaar 2026): De dagboeken komen op een online werkplatform. Vrijwilligers ontcijferen ze en zetten ze om naar leesbare tekst. Burgerwetenschap in actie!
- Stap 5 (2027): De dagboeken worden in hoge resolutie op oorlogsdagboeken.be geplaatst, waar het brede publiek en onderzoekers ze kunnen ontdekken.
Al 700 dagboeken op de kaart!
In augustus 2025 deden we een oproep aan het brede publiek om dagboeken aan te melden. Daaraan werd massaal gehoor gegeven! Momenteel hebben meer dan 260 mensen via het online formulier op onze website een oorlogsbron aangemeld.
Daaraan werden door het team meer dan 900 oorlogsbronnen toegevoegd die zich in de collecties van archiefinstellingen bevinden. Al deze oorlogsbronnen – dagboeken, maar ook memoires en brieven – houden we bij in een steeds groeiende database, die van groot nut zal zijn voor onderzoekers en erfgoedprojecten. We schatten dat een 700-tal van de gevonden oorlogsbronnen effectief dagboeken uit de Tweede Wereldoorlog zijn.
Nieuwe aanmeldingen blijven hier steeds mogelijk en nuttig.
Digitalisering van dagboeken in privébezit
De volgende stap is nu om de dagboeken die het meest kwetsbaar zijn eerst te digitaliseren: de dagboeken in privébezit. We schrijven dus de personen aan die een dagboek aangemeld hebben met de vraag of zij het dagboek in bruikleen willen geven zodat we het professioneel kunnen laten inscannen. Na het scanproces wordt het dagboek binnen enkele maanden terugbezorgd aan de eigenaar.
Wie wil kan ervoor kiezen om via Archiefpunt het originele, fysieke dagboek te schenken en onder te laten brengen bij een archief voor professionele bewaring.
In dat geval wordt het dagboek bij voorkeur* ondergebracht bij het Studiecentrum Oorlog en Maatschappij (CegeSoma), dat onderdeel is van het Rijksarchief. Dit is het Belgische expertisecentrum voor de geschiedenis van de conflicten van de twintigste eeuw, met name de twee wereldoorlogen.
* Eigenaars die dat wensen kunnen hun dagboek ook in een andere archiefinstelling laten onderbrengen. Ook archiefinstellingen kunnen vragen om een bepaald dagboek te mogen bewaren, omdat het in hun collectieprofiel past. De eigenaar van het dagboek heeft steeds het laatste woord.
Samenbrengen van de dagboeken
Om de dagboeken in hoge resolutie te kunnen scannen moeten we ze natuurlijk eerst samenbrengen. Gezien het grote aantal dagboeken is dat een heuse logistieke operatie. In het voorjaar van 2026 organiseren we daarom inzameldagen en inzamelpunten.
Op de inzameldagen komen mensen op afspraak om hun oorlogsdagboek in te dienen. We gaan met de eigenaren in gesprek om de belangrijkste gegevens over het dagboek goed te kunnen noteren.
Wie niet kan komen naar de inzameldagen, raden we aan om het dagboek binnen te brengen bij provinciale inleverpunten (worden nog bekendgemaakt). Tijdens de openingsuren van deze archief- en bewaarinstellingen, zal de eigenaar het dagboek kunnen afgeven aan een medewerker, die samen met de eigenaar een vragenlijst invult.
Wie een dagboek aanmeldde, zal hierover binnenkort een mail met meer informatie ontvangen.
Vrijwilligers gezocht: burgerwetenschap in actie!
Voel je het kriebelen om meer te doen rond oorlogsdagboeken? In het najaar van 2026 starten we met vrijwilligers om de dagboeken te ontcijferen (= transcriberen). De missie van dit burgerwetenschappelijk project is de dagboeken te ontsluiten voor een breed publiek en in verhalen tot leven te brengen.
Het werk kan volledig van thuis gedaan worden. De vrijwilligers krijgen toegang tot een digitaal werkplatform in de webbrowser. Daar kunnen ze de scans aanvullen met een transcriptie van de tekst of met meer informatie over de context van het dagboek.
Het enige wat je nodig hebt is een computer met internetverbinding. We zorgen natuurlijk voor een kleine opleiding en goede omkadering.
Interesse? Meld je dan vrijblijvend aan via dit formulier en ontvang later meer informatie.
Interactief platform oorlogsdagboeken.be
Het kroonjuweel van dit project, gepland voor 2027, is een online platform (www.oorlogsdagboeken.be) waarop de in kaart gebrachte oorlogsdagboeken terug te vinden zijn. De bezoeker kan er bladeren door de scans van gedigitaliseerde dagboeken, en ze doorzoeken op verschillende thema’s of woorden. Sommige dagboeken zullen voorzien zijn van een volledige transcriptie van de tekst en verrijkt met allerlei gegevens over de dagboekauteur, de locaties en thema’s van het dagboek,...
Het platform zal interessant zijn voor:
- ... het brede publiek, dat er persoonlijke verhalen kan ontdekken, het dagelijks leven blootleggen en intergenerationele gesprekken stimuleren (ook: leerkrachten, leerlingen en cultuurmakers,…).
- ... professionele en vrijetijdsonderzoekers, die de collectie uitgebreid kunnen doorzoeken in functie van hun eigen onderzoek naar WOII, het dagelijks leven, lokale geschiedenis of familiegeschiedenis.
- ... vrijwilligers, die geïnspireerd worden om egodocumentair erfgoed op te sporen en er zelf mee aan de slag te gaan.
