Verloop

Het project Oorlogsdagboeken ontvouwt zich in 5 grote stappen:

Stap 1 (2025): Oproep naar het brede publiek om oorlogsdagboeken uit de periode 1939-1949 aan te melden. Deze worden toegevoegd aan een groeiende database die alle Belgische oorlogsdagboeken in kaart brengt.

Stap 2 (voorjaar 2026): Bijeenbrengen van de fysieke dagboeken via inzameldagen en inzamelpunten. Ook archiefinstellingen graven in hun collectie.

Stap 3 (voorjaar 2026): De dagboeken worden professioneel gescand. Ze worden binnen enkele maanden terugbezorgd aan wie ze zelf wil bewaren. Dagboeken die geschonken werden worden ondergebracht in een archief.

Stap 4 (najaar 2026): De dagboeken komen op een online werkplatform. Vrijwilligers ontcijferen ze en zetten ze om naar leesbare tekst. Burgerwetenschap in actie!

Stap 5 (2027): De dagboeken worden in hoge resolutie op oorlogsdagboeken.be geplaatst, waar het brede publiek en onderzoekers ze kunnen ontdekken.

1. Oproep naar het brede publiek

In augustus 2025 deden we een oproep aan het brede publiek om dagboeken aan te melden. Daar werd massaal gehoor aan gegeven (lees meer). Dankzij onze partners en de aandacht van de media geraakte de oproep breed verspreid.

Ondertussen meldden meer dan 300 mensen via het online formulier op onze website een oorlogsbron aan. Daarnaast werden door het team meer dan 900 oorlogsbronnen opgespoord die zich in de collecties van archiefinstellingen bevinden. Onder al die oorlogsbronnen bevinden er zich naar schatting een 700-tal dagboeken uit de Tweede Wereldoorlog.

Al deze oorlogsbronnen – dagboeken, maar ook memoires en brieven – houden we bij in een steeds groeiende database, die van groot nut zal zijn voor onderzoekers en toekomstige erfgoedprojecten. Aanmeldingen van oorlogsbronnen via het formulier op onze website blijven dus nog steeds erg welkom (klik hier)!

Els Beyens uit Berchem meldde het dagboek aan van haar vader Jozef Beyens. © Archiefpunt

2. Samenbrengen dagboeken

We kozen ervoor om voor het digitaliseren de focus te leggen op de dagboeken die het meest kwetsbaar zijn: de dagboeken in privébezit. We vroegen personen aan die een dagboek aanmeldden of zij het in bruikleen wilden geven zodat we het professioneel konden laten scannen.

Om de dagboeken in hoge resolutie te kunnen scannen moesten we ze natuurlijk eerst samenbrengen. In het voorjaar van 2026 organiseerden we daarom inzameldagen en inzamelpunten (zie blogbericht). Twee derde van de dagboekeigenaren ging in op onze uitnodiging, waardoor we een 100-tal dagboeken tot dan toe onbekende dagboeken konden inzamelen (zie persverslag).

Aan deze dagboeken uit privéhanden werden door archief- en bewaarinstellingen die partner zijn in het project nog een 40-tal bijzonder boeiende dagboeken toegevoegd.

3. Professioneel scannen én schenken

We kozen heel bewust voor hoge standaarden van scannen en digitaliseren binnen dit project. Het doel is dat de beelden van zo'n goede kwaliteit zijn dat ze het originele materiaal in geval van verlies kunnen vervangen. Na afloop van het project worden de scans voor de duur van minstens 50 jaar veilig gearchiveerd. Ze worden ook terugbezorgd aan wie het dagboek ter beschikking stelde.

In deze blogpost lees je meer over de internationale kwaliteitsstandaarden waaraan gescand werd.

Privépersonen krijgen de kans om het originele, fysieke dagboek te schenken en onder te laten brengen bij een archief voor professionele bewaring. De meeste dagboeken worden ondergebracht bij het Studiecentrum Oorlog en Maatschappij (CegeSoma), dat onderdeel is van het Rijksarchief. Dit is het Belgische expertisecentrum voor de geschiedenis van de conflicten van de twintigste eeuw, met name de twee wereldoorlogen.

Eigenaars die dat wensen kunnen hun dagboek ook in een andere archiefinstelling laten onderbrengen.

Een kleine zakagenda wordt gescand door het digitaliseringsbedrijf (GMS).

4. Burgerwetenschap in actie!

Vanaf oktober 2026 zullen we met vrijwilligers de gescande oorlogsdagboeken beginnen lezen en overtypen (= transcriberen). De missie van dit burgerwetenschappelijk project is de dagboeken echt toegankelijk worden gemaakt voor een breed publiek en voor onderzoekers. De opdracht van de vrijwilligers is drieledig:

Dankzij transcripties maken ze de online oorlogsdagboeken volledig doorzoekbaar.

Door het uitlichten van alle datums, personen, thema’s en locaties worden cruciale gegevens verbonden in een netwerk van informatie (zie onze blogpost over Linked Open Data).

Dankzij het toevoegen van biografische informatie over de dagboekauteurs, komt hun verhaal echt tot leven.

Meer informatie over wat het vrijwilligerswerk inhoudt en wat je ervoor nodig hebt, vind je hier.

Miniatuur met beeltenis van Anicia Faltonia Proba die een tekst overschrijft. Bron: een vroeg-vijftiende-eeuwse vertaling van Giovanni Boccaccio’s 'De mulieribus claris' bewaard in de BnF

5. Interactief platform oorlogsdagboeken.be

Het kroonjuweel van dit project, gepland voor 2027, is een online platform (www.oorlogsdagboeken.be) waarop de in kaart gebrachte oorlogsdagboeken terug te vinden zijn. De bezoeker kan er bladeren door de scans van gedigitaliseerde dagboeken, en ze doorzoeken op verschillende thema’s of woorden. Sommige dagboeken zullen voorzien zijn van een volledige transcriptie van de tekst en verrijkt met allerlei gegevens over de dagboekauteur, de locaties en thema’s van het dagboek,...

Het platform zal interessant zijn voor:

... het brede publiek, dat er persoonlijke verhalen kan ontdekken, het dagelijks leven blootleggen en intergenerationele gesprekken stimuleren (ook: leerkrachten, leerlingen en cultuurmakers,…).

... professionele en vrijetijdsonderzoekers, die de collectie uitgebreid kunnen doorzoeken in functie van hun eigen onderzoek naar WOII, het dagelijks leven, lokale geschiedenis of familiegeschiedenis.

... vrijwilligers, die geïnspireerd worden om egodocumentair erfgoed op te sporen en er zelf mee aan de slag te gaan.