Zorgvuldig scant een medewerker van het digitaliseringsbedrijf het eerste dagboek voor het project Oorlogsdagboeken. Het gaat om een kleine zakagenda uit 1940, waarin de 21-jarige letterzetter Frans Van de Leur uit Mechelen aantekeningen maakte over het begin van de oorlog en zijn daarop volgende krijgsgevangenschap in Görlitz.
In deze blog vertellen we iets meer over deze scanoperatie en kijken we ook wat er schuilgaat achter de kaft van het eerste gescande oorlogsdagboek.
De scan die op de foto hierboven wordt genomen, is maar één van de naar schatting 18.000 scans die deze zomer gemaakt worden voor het project Oorlogsdagboeken. Het gaat over ongeveer 100 dagboeken die door particulieren werden uitgeleend aan het project en een 40-tal dagboeken die daaraan werden toegevoegd door onze partner-archiefinstellingen.
De dagboeken bestaan vaak uit meerdere schriftjes of agenda's. Als we deze afzonderlijk tellen, dan komen we op een totaal van 220 dagboekdelen van in totaal 143 unieke auteurs.
Er wordt gescand aan de internationale kwaliteitstandaarden van Metamorfoze light. Deze bepalen dat de scans van hoge resolutie moeten zijn (300 en 600 ppi), volledig kleurgetrouw en dat ze moeten kunnen omgezet worden naar andere bestandsformaten. Zo blijft het digitale erfgoed langdurig leesbaar. Het doel is dat de beelden van zo'n goede kwaliteit zijn dat ze het originele materiaal in geval van verlies kunnen vervangen. Nadien worden de scans voor de duur van minstens 50 jaar veilig gearchiveerd.
Dankzij de scans zullen volgende generaties de vele unieke verhalen die in de oorlogsdagboeken besloten liggen kunnen ontdekken. Hoog tijd om eens dat eerste oorlogsdagboek open te slaan.
Het dagboekje van Frans Van de Leur betreft één van de vele zakagenda's die aan het project werden uitgeleend of geschonken. Vaak werden daarin korte notities genomen over de belangrijkste gebeurtenissen van de dag, over wat men gegeten had, wie men gezien had of wat de kosten waren geweest van aankopen.
Meestal werden er ook namen en adressen van familie, vrienden en kennissen in bijgehouden. Een heel interessante bron dus voor de studie van sociale netwerken.
Deze zakagenda werd door de zoon van Frans, Lucas Van de Leur, jarenlang zorgvuldig bewaard. Samen met brieven, tekeningen en persoonlijke objecten, zoals een gegraveerde legergamel en een zelfgemaakte riem, schonk hij het originele dagboek binnen het project Oorlogsdagboeken aan het Stadsarchief van Mechelen.
Als we het dagboek openslaan komen we meteen in het chaotische begin van de Tweede Wereldoorlog terecht. De dag na de invasie, op 11 mei 1940, bevindt de jonge Frans zich temidden van troepen- en vluchtbewegingen. In een telegramstijl, die typisch is voor de compacte zakagenda's, noteert hij:
"wekken 4u. / werk op de stelling / bedrijvigheid in de lucht is verminderd. / Fransche troepen reeds gezien in Herenthals / alle bruggen gesprongen van Turnhout tot [onleesbaar woord] / vluchtelingen trekken weg achter het kanaal." (11 juli 1940)
De meeste aantekeningen zijn in het Frans, met het fragment hierboven als één van de uitzonderingen.
Kort daarna werd Frans gevangen genomen en eind juni 1940 naar krijgsgevangenkamp Görlitz (Stalag VIII-A) vervoerd. We krijgen een inkijk in zijn persoonlijk wedervaren en het kampleven. Op 1 juli 1940 meldt hij bijvoorbeeld in zijn zakagenda dat hij op zijn gamel en die van zijn vrienden hun namen graveert.
Een dag later noteert Frans dat hij, om de magere rantsoenen aan te vullen, zijn horloge verkocht heeft aan een Duitse kampbewaker voor één brood, 50 g tabak en een stuk honing.
Na de zomer gaan we met vrijwilligers aan de slag om de 140 dagboeken zo volledig mogelijk te ontcijferen en over te typen (= transcriberen). We gaan ook belangrijke informatie aanduiden (= annoteren), zoals personen, plaatsen, datums en visuele elementen zoals foto's of tekeningen.
Dankzij deze annotaties zullen alle dagboeken doelgericht op deze informatie doorzocht kunnen worden op onze uiteindelijke website. Overweeg je ook vrijwilliger te worden? Lees hier meer!
Hou deze blog in de gaten, want deze zomer gaan we nog enkele dagboeken kort uitlichten.